دوم همان فرعون زمان خروج بنى اسرائيل است ، با شك و شبهه‌هايى همراه مىسازد . دوم : اين سخن كه رامسس دوم در سال‌هاى آغازين فرمانروايى خود ، سرگرم شهرسازى بود ، با گزارش‌هاى يهودى و مسيحى كه مىگويند موسى چهل سال در مدين ماند ، « 1 » جور نمىآيد ، هر چند از ديدگاه ما مسلمانان ، ماندگارى او در مدين هشت سال و به گمان بيشتر ده سال بوده است و نه چهل سال ، چنان كه در قرآن از زبان پدر زن موسى خوانده‌ايم : « من مىخواهم يكى از دو دخترم را به همسرى تو درآورم با اين كابين كه هشت سال براى من كار كنى و اگر نيز خواستى ده سال ، كه من نمىخواهم بر تو سخت بگيرم ، و مرا اگر خدا بخواهد از نيكوكاران خواهى يافت . گفت : اين پيمانى است ميان من و تو ، و هر يك از دو زمان را برگزينى و به پايان برى بر من ستمى نيست و خدا بر آنچه مىگويم گواه و وكيل است » . « 2 » سوم : ما تا كنون هيچ پشتوانه‌اى نداريم كه بدانيم شهر « بىرامسس » در كدام بخش از روزگار فرمانروايى فرعون ( رامسس دوم ) ساخته شده است ، تا چه رسد به اين كه آن را به ده سالهء آغاز فرمانروايى او بازگردانيم ؛ سال‌هايى كه كم و بيش همهء پيكارهاى او در غرب آسيا ، در آن سال‌ها انجام گرفت - يورش‌هاى سال‌هاى چهارم ، پنجم و هشتم فرمانروايى او - از اين روى چنين مىنمايد كه اگر ساختن آن شهر را در نيمهء دوم فرمانروايى او بدانيم ، درست‌تر و پذيرفتنى باشد ، و دور نيست اگر زناشويى او را در سى و چهارمين سال فرمانروايى خود با دختر « حاتوسيل » ، پادشاه حيتيان ( در سال 1256 پيش از ميلاد ) - كه خود پيامد پيمان آشتى و سازش مصريان و حيتيان در سال 1269 پيش از ميلاد بوده است - يكى از انگيزه‌ها و زمينه‌هاى بنيادگذارى اين شهر به شمار آوريم ، كه اگر چنين باشد ، ساختن آن سال‌ها اين سوتر خواهد بود و به هر روى در ده سالهء نخست فرمانروايى او نخواهد بود . « 3 » چهارم : آن گونه كه هواداران اين ديدگاه مىگويند ، داستان چهل سال بيابان گردى اسرائيليان به هيچ روى آمارى تقليدى و نسنجيده نيست ، بلكه يك حقيقت راستين و بىگمان دينى و تاريخى است كه در تورات ، انجيل و قرآن آشكارا بر آن تأكيد شده است . « 4 » و پيداست

--> ( 1 ) . سفر خروج ، 7 : 7 ؛ اعمال رسولان ، 7 : 23 ، 30 ؛ قاموس الكتاب المقدس ، 2 / 931 ؛ شاهين مكاريوس ، تاريخ الامة الاسرائيلية ، قاهره ، 1904 م ، 40 . ( 2 ) . سورهء قصص ، آيات 27 - 28 . ( 3 ) . بنگريد به : محمد بيومى مهران ، مصر و العالم الخارجى فى عصر رعمسيس الثالث ، 46 - 62 ؛ مصر ، 2 / 175 - 183 . ( 4 ) . سورهء مائده ، آيهء 26 ؛ سفر اعداد ، 14 : 33 - 34 ؛ اعمال رسولان ، 7 : 36 - 42 .